Jak zachęcić dziecko do mówienia? - CoTyPowiesz.pl
Saperska 44B/2A, Poznań
CoTyPowiesz.pl

Komunikacja jest jedną z najważniejszych umiejętności, które dziecko rozwija od najmłodszych lat. Mowa jest wynikiem harmonijnego, zdrowo przebiegającego rozwoju człowieka. Mówienie to nie tylko sposób wyrażania myśli i uczuć, ale także kluczowy element rozwoju społecznego i emocjonalnego. Aby ten proces przebiegał właściwie osoba dorosła powinna stwarzać odpowiednie warunki sprzyjające nabywaniu przez dziecko nowych kompetencji. Dlatego ważne jest, aby rodzice i opiekunowie wspierali dziecko w nauce mówienia od najwcześniejszych etapów jego życia zapewniając różnorodne doświadczenia ruchowe, słuchowe, wzrokowe, czuciowe i smakowe.  Poniżej przedstawiamy trzy fundamentalne obszary wspierania rozwoju mowy.

1. Pozytywna relacja i czas spędzany wspólnie.

Dzieci z powodzeniem nabywają nowe umiejętności i uczą się posługiwać mową dzięki pozytywnym emocjom, dlatego tak ważne jest, aby podczas wspólnych aktywności zadbać o dobrą atmosferę. Do sukcesu edukacyjnego jest dziecku potrzebny responsywny dorosły, który w postawie pełnej akceptacji będzie podążał na jego zainteresowaniami.  Jednym z najważniejszych sposobów, aby zachęcić dziecko do mówienia jest spędzanie z nim czasu na wspólnej zabawie oraz codziennych aktywnościach Ważnym aspektem jest też mówienie do dziecka zanurzając go w tak zwanej kąpieli słownej już od pierwszych chwil życia opisując otaczającą rzeczywistość, relacjonując zdarzenia czy nazywając emocje.

Codzienne rozmowy, zabawy i czytanie książek to doskonałe sposoby na budowanie relacji z dzieckiem i stymulowanie jego rozwoju mowy. Im więcej czasu rodzic poświęca na aktywności związane z komunikacją, tym większe szanse, że dziecko będzie chętniej się wypowiadać. Należy zwracać się do dziecka posługując się prostym słownictwem, w sposób poprawny artykulacyjnie, aby nie tworzyć nieprawidłowych wzorców w jego przyszłej mowie.  Podczas rozmów z dzieckiem ważne jest nie tylko mówienie, ale także aktywne słuchanie i reagowanie na to co mówi, odczytywanie jego mowy ciała oraz intencji. Warto zadawać pytania, zachęcać do opowiadania historii i odpowiadać na pytania dziecka. To pokaże mu, że jego słowa są ważne i że warto się nimi dzielić.

W relacji z dzieckiem niezbędne jest, aby nie stwarzać presji i nie zmuszać do potarzania, ale stawiać w sytuacjach komunikacyjnych motywujących do posługiwania się mową. Chodzi o to, aby maluch sam chciał poprosić o dany przedmiot, zabawkę i rozumiał, że warto wejść w interakcję z drugą osobą. Konieczne zatem. aby w sytuacjach z życia codziennego podczas rutynowych czynności takich jak jedzenie, ubieranie czy mycie pozwolić mu na samodzielność i dokonywanie wyborów. Podczas rozmowy z dzieckiem należy również dać przestrzeń na reakcję, odpowiedź, ponieważ może nieco dłużej przetwarzać informacje.

Pozytywne wzmocnienie może być skutecznym narzędziem w zachęcaniu dziecka do mówienia. Warto wykazywać uznanie i kierować szczególną uwagę na każdy wysiłek w komunikacji, nawet jeśli jest to tylko próba nowego słowa lub zdania.

2. Kreatywne aktywności.

Dzieci uczą się poprzez obserwację i naśladowanie zachowań dorosłych. Dlatego istotne, aby rodzice i opiekunowie byli dobrymi wzorcami mowy. Im lepiej dziecko usłyszy poprawny język, tym łatwiej będzie mu ją naśladować.Zabawy słowne mogą być świetnym sposobem na zachęcenie dziecka do mówienia. Są nimi piosenki, rymowanki i gry słowne, zabawy paluszkowe, które nie tylko rozwijają umiejętność komunikacji, ale także uczą nowych słów i pojęć poszerzając kompetencje językowe. Zabawy powinny być dostosowane do wieku i zainteresowań dziecka. Podczas tych aktywności warto angażować całe ciało, łączyć mowę z ruchem i poszerzać świadomość orientacji w schemacie ciała oraz przestrzeni. Służą temu na przykład piosenki z pokazywaniem oraz zabawy ruchowe. 

Ćwiczenia usprawniające motorykę małą, czyli pracę dłoni szczególnie przyczyniają się do wpierania rozwoju mowy. Wraz ze wzrostem precyzyjnej motoryki rąk zwiększają się możliwości w zakresie motoryki narządu artykulacyjnego. Zdaniem badaczek Anny Regner i Swietłany Masgutowej istnieje neurologiczne powiązanie między polami ruchowymi rąk, a narządami artykulacyjnymi. Stymulując dłonie wysyłamy impulsy dystalne do kory mózgowej skąd otrzymujemy odpowiedź w postaci zmiany napięcia mięśniowego w obszarze ustno -twarzowym. Do aktyności stymulujących pracę w obszarze małej motoryki należą: malowanie, rysowanie na dużych formatach, zabawa jedzeniem i różnymi konsystencjami (np. przesypywanie ryżu, nawlekanie makaronu na sznurek, wyciąganie małych elementów z masy plastycznej, zabawa z surowymi i ugotowanymi produktami spożywczymi, lepienie z plasteliny), odkręcanie i zakręcanie pojemników, wyciąganie i wkładanie elementów do otworów różnej wielkości.

We wspieraniu rozwoju mowy bardzo ważne jest pobudzanie motywacji dziecka do komunikacji. Gdy zrozumie, że dzięki porozumiewaniu się zyskuje atrakcyjne zabawki, może zaspokoić własne potrzeby chętniej będzie wchodzić w interakcje werbalne.  Dorosły może przejąć rolę pośrednika między dzieckiem, a na przykład jego ulubioną zabawką znajdującą się wyżej, może podawać brakujące elementy układanki lub kolejne kredki w różnych kolorach.

Dzieci najefektywniej uczą się przez działanie, a zabawa jest najodpowiedniejszą formą wspierania mowy. Warto rozwijać ją adekwatnie do wieku. Według badaczy wyróżniamy zabawy manipulacyjne (polisensoryczne manipulowanie przedmiotami), ruchowe (np. jazda na rowerze, aktywności na placu zabaw), dydaktyczne (np. czytanie książeczek układanie puzzli), konstrukcyjne (np. budowanie z klocków) oraz tematyczne (np. zabawy w gotowanie). Dzięki temu dziecko rozwija wszechstronne umiejętności, a także ma możliwość samodzielnej ekspresji oraz uwalniania emocji, w czym my dorośli możemy im towarzyszyć.

Kolejnym obszarem aktywności pobudzających rozwój mowy są ćwiczenia poznawcze. Dzięki nim dziecko rozwija sprawność poszczególnych zmysłów: percepcje wzrokową, słuchową, myślenie oraz pamięć. Podczas aktywności poznawczych pracują konkretne obszary w mózgu stymulujące nabywanie systemu językowego. Do przykładowych ćwiczeń należą: dopasowywanie elementów układanki, układanie puzzli, odwzorowywanie wzorów przestrzennych, kategoryzowanie ze względu na kolor, kształt, wielkość, tematycznie oraz funkcjonalnie, memory, różnicowanie dźwięków otoczenia lub odgłosów zwierząt.

Rozwijanie sprawności oraz świadomości ruchów w obrębie aparatu artykulacyjnego jest również niezbędne do rozwoju mowy. Z powodzeniem przy pomocy lustra można je wykonywać wspólnie z dzieckiem w domu. Jeśli będzie miało świadomość iż posiada język, wargi, twarz i zacznie świadomie pracować mięśniami zdecydowanie chętniej będzie się komunikować. Do aktywności usprawniających artykulatory należy m.in. dmuchanie baniek mydlanych, picie i zasysanie elementów przez słomkę, kląskanie i ruchy lateralne języka, zabawy z dmuchajką logopedyczną i wiele innych.

3. Profilaktyka.

Działania prewencyjne stanowią trzeci równie ważny komponent wspierania prawidłowego rozwoju dziecka. To właśnie zapewnienie odpowiedniej stymulacji, możliwości doświadczania i niezakłócania procesów neurobiologicznych jest kluczem do sukcesu.

Niezwykle istotne jest, aby:

– proponować dziecku szeroki repertuar pokarmów o zróżnicowanej konsystencji i strukturze;

-zachęcać do samodzielności, w tym posługiwania się  łyżką, czy widelcem;

– w odpowiednim czasie wycofać smoczek i butelkę na rzecz kubka otwartego;

– ograniczyć nadmierny dostęp do bodźców audiowizualnych (np. oglądania bajek, zabawek interaktywnych);

– umożliwić interakcje z rówieśnikami i innymi dorosłymi;

– zapewnić dużo aktywności ruchowych na świeżym powietrzu;

– podejmować profilaktyczne badania medyczne (np. badać poziom witamin,  wykonywać badania laryngologiczne, okulistyczne).

Podsumowując, zachęcanie dziecka do mówienia wymaga cierpliwości, zaangażowania i konsekwencji. Ważne jest, aby tworzyć dla dziecka pozytywne i stymulujące środowisko, w którym będzie chętnie się komunikować. Rodzicu, pamiętaj, że każde dziecko rozwija się w swoim własnym tempie, więc nie porównuj go z innymi i nie wymagaj od niego więcej, niż jest w stanie zrobić. Wsparcie i akceptacja są kluczowe w procesie nabywania języka. Masz prawo również mieć wątpliwości względem prawidłowości rozwojowych, dlatego gdy tylko się pojawią konsultuj je ze specjalistami.

Bibliografia:

Masgutowa S., Regner A., Rozwój mowy dziecka w świetle integracji sensomotorycznej, 2009

Nawrocka M., Związek motoryki precyzyjnej dłoni z narządem artykulacyjnym (w:) http://neurologopeda-wroc.pl/prace.html

Natalia Minge, Krzysztof Minge, Jak kreatywnie wspierać rozwój dziecka, wyd. Samo Sedno

https://zpe.gov.pl/a/klasyfikacja-rodzajow-zabaw/DENqOelfC#3