Co to jest mutyzm wybiórczy – przyczyny, diagnoza i leczenie - CoTyPowiesz.pl
Saperska 44B/2A, Poznań
CoTyPowiesz.pl

Dziecko rozmawiające i mówiące tylko z jedną lub dwoma osobami, a podczas zabaw z rówieśnikami i zadań w przedszkolu lub szkole milczy? To czas kiedy rodzice są zaniepokojeni – dlaczego ma niechęć do rozmowy z innymi ludźmi? To może być mutyzm wybiórczy!

Mutyzm wybiórczy klasyfikowany jest jako zaburzenie o charakterze lękowym, które polega na wybiórczości mówienia, co oznacza, że osoba nim dotknięta w pewnych sytuacjach społecznych komunikuje się poprawnie, a w innych – milczy. Mutyzm wybiórczy u dzieci bywa niekiedy mylony z nieśmiałością. Jeszcze niedawno był bagatelizowany lub usprawiedliwiany charakterem dziecka, czy słowami „rozgada  się” lub „wyrośnie z tego”. Otóż nie, z tego się nie wyrasta.  Brak mowy z powodu lęku  bez odpowiednich działań terapeutycznych będzie się tylko pogłębiać i utrudniać funkcjonowanie dziecka jak i całej rodziny.

Dlatego tak ważne jest ustalenie przyczyn tego stanu, co nie zawsze jest takie łatwe i postawienie diagnozy. Do tej kwestii niezbędny jest zarówno logopeda, jak i psycholog.

Przyczyny mutyzmu mają szeroki wachlarz i nie jest możliwa jednoznaczna odpowiedź. Jednak z częstszych są to:

  • Poczucie odosobnienia lub odrzucenia przez rodziców,
  • Różnego rodzaju dysfunkcje rodzinne (kłótnie, karanie dziecka lub innych członków rodziny milczeniem, ciągłe itp.),
  • Przeżyte traumy związane np. ze śmiercią bliskiej osoby, uczestniczeniem w wypadku komunikacyjnym, byciem świadkiem katastrofy itd.,
  • Duże i trudne zmiany w życiu, związane np. z przeprowadzką, zmianą szkoły, rozwodem rodziców itp.,.
  • Doświadczanie przemocy (psychicznej, fizycznej, seksualnej),
  • Wysoki poziom wrażliwości, podatność na stres,

Dziecko z mutyzmem wybiórczym samo dobiera sobie grono osób, w otoczeniu których mówi. Bywa tak, że nawet bliskie osoby (dziadkowie, kuzyni) mogą nigdy nie usłyszeć głosu dziecka. Nie oznacza to, że dziecko się nie komunikuje np. za pomocą pisma.

Co najważniejsze należy zaznaczyć, że dziecko z diagnozą mutyzmu wybiórczego nie musi mieć  poważnych trudności w wymowie, nie ma autyzmu, opóźnienia intelektualnego czy uszkodzeń ośrodków mowy. Taki człowiek potrafi śmiać się, rozmawiać, opowiadać żarty czy kłócić się, ale w wybranym przez niego towarzystwie.

Jak diagnozuje się podejrzenie mutyzmu wybiórczego? Oto kryteria diagnostyczne wskazane w najnowszej wersji Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych – ICD-11:

  • Konsekwentna selektywność w mówieniu – dziecko w niektórych sytuacjach mówi bez większych problemów, a tylko w określonych momentach (np. w szkole) przestaje mówić,
  • Wybiórczość mowy trwa przez co najmniej cztery tygodnie i nie ogranicza się do pierwszego miesiąca pobytu w nowej placówce (np. w przedszkolu lub szkole),
  • Brak mówienia nie jest spowodowany nieznajomością języka lub zasad używania go w określonych sytuacjach, nie jest też efektem całościowych zaburzeń rozwoju, specyficznych zaburzeń mowy i języka, lękiem separacyjnym, schizofrenią,
  • Wybiórczość mowy jest na tyle poważna, że zakłóca komunikację społeczną oraz utrudnia edukację dziecka,

Jak prowadzić terapię?

Terapie mutyzmu wybiórczego skupiają się na kształtowaniu pożądanych zachowań i wycofywaniu bodźca lękowego. Ogromnym zainteresowaniem cieszy się multimodalne podejście do terapii dzieci i młodzieży, polegające na wykorzystywaniu różnorodnych i złożonych metod terapeutycznych.

U dzieci terapia może przynieść widoczne skutki już po kilku tygodniach intensywnych oddziaływań. Wśród podejść psychoterapeutycznych za najskuteczniejszy w leczeniu mutyzmu uważa się nurt poznawczo-behawioralny. Warto także rozważyć włączenie w terapię całej rodziny. W niektórych sytuacjach (zwłaszcza w przypadku ciężkich postaci mutyzmu) lekarz psychiatra decyduje niekiedy o zastosowaniu farmakoterapii, która może znacznie przyspieszyć osiągnięcie pożądanych efektów.

W tym zaburzeniu ważne jest znalezienie przyczyny lęku pacjenta. Najczęściej najistotniejsza jest współpraca między psychologiem, psychiatrą i logopedą. Muszą wspólnie prowadzić dziecko, aby odnieść sukces. Oczywiście, na samym początku jest praca między rodziną, a specjalistami!

Bibliografia: